Ždrelo

Ovo je prica o selu Zdrelu. Verujte o ovom selu ima sta da se kaze.

Nalazi se na 11km jugoistocno od Petrovca na Mlavi. Selo je uglavnom zbijenog tipa, sa izrazenim jezgrom,a severni i jugoistocni deo ima doline produzenog razbijenog tipa naselja. Nadmorska visina sela je 160-240m. U zaledu sela, na istocnoj i jugoistocnoj strani, nalaze se dva dominantna vrha Homoljskih planina:Mali Vukan (732m) i Veliki Vukan (825m) Selo je locirano na mestu gde Mlava napusta Gornjacku klisuru i ulazi u pitomiji deo. Povrsina atara iznosi 2882 hektara. U ataru, 9km od Petrovca, pored puta ka zagubici, nalazi se, za sada neuredjeni, geotermalni izvor cija voda leci reumatska i kozna oboljenja. Selo je ime dobilo po geografskom polozaju. S obzirom na to da se nalazi na samom ulazu u Gornjacku klisuru, otuda i naziv zdrelo.

Osim prirodnih bogatstava, zdrelo ima i prebogatu, na zalost malo poznatu, istoriju. Najstariji tragovi covekovog prisustva u ataru sela otkriveni su na lokalitetu faca Bjelji, u izvrsnom delu reke Reskovica. Rec je o rudniku bakra koji su otkrili i eksploatisali zitelji Vinicnog naselja Belivode Eksploatacija je pocela jos u V milenijumu pre nase ere. Potize iz vremena bronzanog doba. Na sedlu izmedju Velikog i Malog Vukana nalaze se ostaci utvrdjenog naselja iz starijeg gvozdenog doba. Na lokalitetu Ladne vode, na izlazu Mlave iz Gornjacke klisure, nalazilo se keltsko utvrdjenje, koje je nazalost unisteno radom kamenoloma. Srednjovekovni grad zdrelo sa citavim fortifikacionim sistemom, na obe obale Mlave je jedan od znacajnih srednjovekovnih spomenika Srbije. Ostaci njegovih kula i badema vidljivi su i danas na lokalitetima:Uzengija, Jerinina kula, Dasu Mik i Jezevac. zdrelo obiluje i citavim nizom sakralnih spomenika. Pored manstira Gornjak sa pecinskom isposnicom prepodobnog Grigorija Sinasita, koji je jedini zivi manastir u Gornjackom kompleksu, tu su jos i ostaci srednjovekovnih crkava: Mitropolija, Reskovica, Blagovestenje i Manastir. Crkviste Reskovica je u fazi obnove, podizanja nove gradjevine na starim temeljima, a manastir Sveta Trojica, takodje podignut na starim temeljima, na lokalitetu Manastir, nedavno je otvorio svoja vrata vernicima iz svih krajeva. Srednjovekovni grad zdrelo je imao bitnu ulogu u politickom, ekonomskom i vojnom zivotu srednjovekovne Srbije. On je i popriste sukoba izmedju bugarskih velmonsa i srpskih kraljeva Dragutina i Milutina, Knez Lazar 1379/1380.god. podize manastir Gornjak u zdrelu, darovavci mu citav niz sela. U vreme turske vladavine, oblast zdrela broji 72 naseljena mesta sa 1158 kuca. Prema Branicevskom tefteru iz 1467.god. na prostoru danasnjeg sela nalazila su se dva naselja Novac sa 19 odnosno 9 kuca. Ova naselja su sasvim izvesno bila u Novackom polju i oko izvora Novac. Selo Novac se pominje i u povelji kneza Lazara manastiru zdrelo. Ovo selo je postojalo sve do XIX veka, kada je za vreme vladavine kneza Milosa raseljeno u okolna sela. U podnozju Kokot postojalo je istoimeno selo sa svega 3 kuce. Kasnije se ono sirilo i pomeralo ka istoku. Tako je selo zdrelo dobilo sadasnji polozaj.

Stanovnistvo zdrela je vlasko. Slavi svoje slave, i to: Svetog Nikolu, Djurdjicu, Veliku Gospojinu, Petkovicu, Svetog Arandjela, Svetog Alimpija, Miholjdan, zavetinu Trojicu. Starosedeoci su doseljeni sa Kosova, iz Rakitova u Madjarskoj, Timocke krajine, iz Grabovca u Resavi, sumadije i Racke. Danas je zdrelo moderno selo. Elektricna struja je u selo stigla 1961.god, asfaltni put 1982. (sada je asfaltiran i veliki broj ulica), telefonizacija je sprovedena 1984. a vodovod 1989god. Ima cetvororazrednu osnovnu skolu koja datira iz kraja XIX veka, dom kulture KUD ?Djura Jaksic?, kamenolom krecnjaka? Eto to je zdrelo, vojskama osvajano, pesmama opevano. Savremeno selo u kome se na svakom koraku mogu sresti ostaci slavne proslosti. U miru stoletnih suma, iznad modernih kuca, elektricnih i telefonskih vodova, tisina prica legendu ovog kraja.

Dodjite i uverite se!

Text: Anica Petrovic